Küre Yayınları, Peter E. Pormann ve Emilie Savage-Smith’in Medieval Islamic Medicine adlı eserinin İslâm Tıbbı başlığıyla yakında okurla buluşacağını duyurdu. Kitabın çevirisi, İstanbul Medeniyet Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Müstakim Arıcı ve Afife Şeyma Taç’a ait.
Kitap, ortaçağ İslam coğrafyasında tıbbın doğuşunu, farklı kültürlerle etkileşimini, çeviri hareketlerini, teorik tıp birikimini, hekimlerin toplumsal konumunu ve tıbbî uygulamaların gündelik hayattaki karşılıklarını ele alıyor. Çalışma, İslam tıbbını yalnızca tıp teorileri ve hekimler üzerinden değil; hastaneler, halk sağlığı, kırsal ve şehirlerdeki sağlık hizmetleri, tıp ahlakı, tıp eğitimi, kadın doktorlar ve kadın hastalar gibi sosyal tıp tarihinin başlıkları üzerinden de inceliyor.
“Bu çalışma, Batı’da İslâm tıbbına olan ilginin İngilizce bir el kitabı olarak tecessüm etmiş son örneğidir.”
Prof. Dr. Müstakim Arıcı: “Türkiye’de İslâm tıp tarihi çalışmalarının emekleme döneminde olduğunu söylemek abartılı olmayacaktır.”
Literatüre Felsefe Tıp ve Tarih (Klasik Yayınları), Teoloji ve Bilim Arasında: İslam Düşünce ve Tıp Tarihinde Veba Risaleleri (İbn Haldun Üniversitesi Yayınları) gibi telif ve Kusta b. Luka’nın eseri Risale fi’l-İʿdaʾ: Bulaşma Risalesi (İbn Haldun Üniversitesi Yayınları) gibi tercüme-inceleme eserleriyle önemli katkılar sunan Prof. Arıcı’nın, İslâm Tıbbı çalışmasını çevirmeden önce Nazariyat İslam Felsefe ve Bilim Tarihi Araştırmaları Dergisi’nde değerlendirdiği görülüyor. Prof. Arıcı, bu değerlendirmede Türkiye’de İslam bilim ve kültür tarihinde tıbbın konumu üzerine yapılan çalışmaların henüz gelişme aşamasında olduğunu belirtirken, Amerika ve bazı Avrupa ülkelerinde son elli yılda İslam tıp tarihine yönelik ilginin arttığına dikkat çekiyor.
Türkiye’de İslâm bilim ve kültür tarihinde tıbbın konumu üzerine yapılan neşir, çeviri, tez ve makale türü çalışmaların nitelik ve niceliği dikkate alındığında İslâm tıp tarihi çalışmalarının emekleme döneminde olduğunu söylemek abartılı olmayacaktır. Bununla birlikte Amerika ve bazı Avrupa ülkelerinde, İslâm tıp tarihine yaklaşık son elli yılda artan bir ilginin olduğunu, ortaya konulan yayınlardan anlamak mümkündür.
Pormann ve Savage-Smith’in Medieval Islamic Medicine adlı çalışması da bu alanda ortaya konulan güncel ve önemli yayınlardan biri olarak değerlendiriliyor:
Yazarlar, İslâm dünyasının tıpla ilgili ihtiyaç ve uygulamalarını merkeze alan bir çalışmaya imza atmışlardır. Bu çerçevede yazarlar, kitabın amacının bütün bir ortaçağ İslâm tıbbını küçük bir çalışmaya sıkıştırmak olmadığını özellikle belirtmektedir. Aksine bu çalışma dikkat çekici belli örneklerle genel bir bakış açısı sunmaktadır. Bununla birlikte eserde üzerinde durulan konular kadın doktorlar ve kadın hastalar, hastaneler, genel halk sağlığı, kırsaldaki ve şehirdeki hizmetler, tıp ahlâkı, tıp eğitimi ve benzerleri gibi sosyal tıp tarihinin bazı yönleridir. Bahsedilen dönemdeki birçok konu gerçek anlamda ilmî bir titizlikle ele alınmayı gerektirdiğinden, yazarlar henüz kapsamlı bir İslâm tıp tarihi yazımını üstlenme durumunda olmadıklarını da vurgulamıştır.
Prof. Arıcı’ya göre Pormann ve Savage-Smith’in çalışmasının dikkat çeken yönlerinden biri, “İslâm tıbbı” adlandırmasını yalnızca dinî bir aidiyetle sınırlamaması. Kitapta ortaçağ İslâm toplumu; Arapça, Farsça, Süryanice, İbranice, Türkçe ve farklı bölgesel dilleri konuşan Müslüman ve gayrimüslim toplulukların oluşturduğu çok dilli ve çok kültürlü bir medeniyet havzası olarak ele alınıyor. Bu nedenle yazarlar, ortaya çıkan tıp literatürünü yalnızca “Arap tıbbı” şeklinde adlandırmayı yeterli görmüyor:
Yazarlar, doğru bir şekilde İslâm kültürü veya İslâm tıbbı kavramlarını sadece “İslâm dinine mahsus olan” şeklinde yorumlamamakla birlikte, literatürün büyük oranda Arapça yazılmasından hareketle de “Arap tıbbı” gibi bir ifadeyi uygun görmemişlerdir. Kitaptaki bakış açısını yansıtan kayda değer bir durum İslâm tıbbının Avrupa’yı nasıl etkilediği üzerinde durulmasıdır. Yazarlara göre kitapta tasvir edilen tıbbî gelenek, daha sonra Avrupa’nın geç ortaçağ ve Rönesans dönemi tıbbına büyük katkı sağlamıştır. Ortaçağın sonu ve Rönesans’ın başlarında Avrupa’daki tıp eğitimi İslâm tıp geleneğine çok şey borçlu idi. Hatta Pormann ve Savage-Smith’e göre borç o kadar büyüktü ki, esas itibariyle ortaçağ İslâm tıp tarihi erken dönem modern Avrupa tıbbının kökenlerinin tarihiydi.
Eser ayrıca İslâm tıbbının Avrupa tıp tarihi üzerindeki etkisini de gündeme getiriyor. Pormann ve Savage-Smith’e göre ortaçağ İslâm tıp geleneği, geç ortaçağ ve Rönesans dönemi Avrupa tıbbının şekillenmesinde önemli bir rol oynamıştır. Bu bakımdan kitap, İslâm tıp tarihini yalnızca İslâm medeniyetinin iç gelişimi bakımından değil, Avrupa’daki tıp eğitimi ve modern tıbbın tarihsel arka planı açısından da değerlendirme imkânı sunuyor.
Küre Yayınları etiketiyle yayımlanacak olan İslâm Tıbbı, İslâm bilim tarihi, tıp tarihi ve klasik dönem entelektüel gelenekleri üzerine çalışan araştırmacılar kadar, bu alana ilgi duyan genel okur için de önemli bir başvuru kaynağı olmaya aday görünüyor.
