İstanbul Medeniyet Üniversitesi, 18. yüzyıl Osmanlı felsefe-bilim tarihinin önde gelen bilginlerinden İsmail Gelenbevî’nin hayatı, dönemi ve eserleri üzerine tasvirî ve tahlilî bildirilerin yer alacağı; dilbilimi, mantık, kelam, doğa felsefesi, metafizik ve matematik gibi alanlardaki mesailin İsmail Gelenbevî’nin eserlerinde ele alınışının inceleneceği Uluslararası İsmail Gelenbevî Sempozyumu’nun duyurusunu yaptı.


İstanbul Medeniyet Üniversitesi Felsefe Bölümü’nün yaptığı duyuruda Gelenbevî hakkında birtakım genel bilgilere ve sempozyuma yönelik hazırlık mahiyetindeki bazı çalışmaların detaylarına yer verildi:

On sekizinci yüzyıl Osmanlı felsefe-bilim tarihinin önde gelen bilginlerinden İsmail Gelenbevî (ö. 1791) dilbilimi, mantık, kelam, matematik, astronomi gibi pek çok sahada eser kaleme almış ve yeni kurulan Mühendishânelerde görev yapmış çok yönlü bir isimdir. İsmail Gelenbevî, bu yüzyılın ‘kadîm-ile tecdîd’ hareketinin bir temsilcisi olarak kadim ilmî geleneğe yeni bir ivme kazandırmış; çağının gelişmelerine de kayıtsız kalmamıştır.

Tehzîb el-mantık ve el-kelâm, Îsâgûcî, Hidâyet el-hikme ve Akâid el-Adudiyye gibi Osmanlı Ülkesi’ndeki ilim kamuoyunda mütedavil pek çok eser üzerine yeni çalışmalar yapan İsmail Gelenbevî, mantık alanında kendinden sonraki mantık çalışmalarını etkileyen el-Burhân fî ilm el-mîzân adlı özgün bir eser telif etmiştir. Argümantoloji alanında kaleme aldığı Risâle fî ilm el-âdâb yanında ‘kip’ sorununu mantık ve metafizik açıdan incelediği Risâle fî el-imkân dikkati çeken çalışmalarındandır. Hisâb el-kusûr ise klasik cebir sahasında Türkçe kaleme alınmış son önemli metinlerden biridir.

İsmail Gelenbevî özellikle, varlık, zihnî varlık, nefsu’l-emr, kipli mantık ve metafiziksel işlevi, kıdem-hudûs, Aristotelesçi olmayan çıkarım biçimleri, dil bilim ile mantık ilişkisi yanında felsefenin kadim meselelerinden illet (nedensellik) sorunu, İlâhî bilgi ile maʻdûm şeylerle ilişkisi ve mantık ile bilim felsefesinin ortak konusu olan teselsül gibi sorunlar üzerinde durmuştur. Herhangi bir meseleyi ele alırken disiplinler arası hatta çok-disiplinli bir perspektif benimsediği görülmektedir. Bu çerçevede, mantık konularını dilbiliminin imkanlarını da dikkate alarak genişletmiş; mesâile yeni bir biçim vermiştir. Tanım teorisinde kelam ve felsefedeki husûl tartışmalarından hareketle tanımları ayrıntılandırmış; imkân risalesinde metafizik ile mantığın ilişkisine dair belki de İslam felsefe-bilim tarihindeki en önemli metinlerden birini üretmiştir.

Türkçe’de ve yabancı dillerde bazı çalışmalar yapılmakla birlikte, şimdiye değin İsmail Gelenbevî ve dönemi bir bütün olarak ele alınmamış, önemli eserleri tahlil edilmemiş, gelenekle irtibatı, getirdiği yenilikler ve bıraktığı miras bütünlüklü bir perspektifle incelenmemiştir. Bu nedenlerle ölümünün 230. yılı münasebetiyle İMÜ Felsefe Bölümü mensubu Dr. Öğr. Üyesi Harun Kuşlu yönetiminde “İsmail Gelenbevî Çalıştayı” için bir öbek kurulmuştur. Bu öbek öncelikle İsmail Gelenbevî’nin, diğer dil, mantık, kelam ve felsefe eserleri ile de irtibatlarını da göz önünde bulundurarak, el-Burhân fî ilm el-mîzân adlı eseri ve Şerhleri üzerinde çalışmaktadır. Önümüzdeki dönem Nazariyat Okumaları’nda da İsmail Gelenbevî’nin eserleri takip edilecektir.

Bu vesile ile önce Mayıs 2021’de bir Çalıştay yapılacak; akabinde Kasım 2021’de Uluslararası İsmail Gelenbevî Sempozyumu düzenlenecek; İsmail Gelenbevî’nin hayatı, dönemi ve eserleri üzerine tasvirî ve tahlilî bildirilere yer verilecek; dilbilimi, mantık, kelam, doğa felsefesi, metafizik ve matematik gibi alanlardaki mesailin İsmail Gelenbevî’nin eserlerinde ele alınışı incelenecektir.

Sempozyum: Kasım 2021
İstanbul Medeniyet Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi
Felsefe Bölümü
Bilim Tarihi Bölümü
Koordinatör: Dr. Öğr. Üyesi Harun Kuşlu

Yazar Hakkında

HAZIRKITA, bir odağa yaslanmaksızın ve verili politik-poetik angajmanlara dâhil olmaksızın konuşabilme ihtiyacına binaen 2017’de yayın hayatına başladı. Türk ve dünya edebiyatının seçkin ve özgün örneklerine yer verme, nitelikli kültür-sanat yayıncılığı yapma ve bağımsız bir tartışma platformu oluşturma ilkesiyle yayın hayatını sürdürüyor.

Yorum yaz